Η επιμονή των συμπτωμάτων μετά τη λοίμωξη COVID-19 (για πολλούς μήνες ή και χρόνια μετά την προσβολή από τον ιό SARS-CoV-2) στο γενικό πληθυσμό είναι ένα σύνδρομο που ονομάζεται παρατεταμένη COVID-19 ή long COVID ή post COVID.
Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι έως και το 30% των ασθενών μπορεί να έχουν εμμένοντα συμπτώματα ακόμα και 2 έτη μετά την COVID-19, ενώ η Πνευμονολόγος στο νοσοκομείο «ΣΩΤΗΡΙΑ», Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας, μιλά στο DailyPharmaNews για τη διαχείριση του συνδρόμου long COVID.
Πιο συγκεκριμένα, η λοίμωξη COVID-19 μπορεί να εμφανίσει διαφορετικές κλινικές εκδηλώσεις και συμπτωματολογία από άνθρωπο σε άνθρωπο, που ποικίλουν από ασυμπτωματική νόσο έως βαριά πολυσυστηματική προσβολή. Μετά την αποδρομή της οξείας φάσης της λοίμωξης, σε ένα σημαντικό ποσοστό, οι αναρρώσαντες συνεχίζουν να εμφανίζονται συμπτώματα που σχετίζονται με την προσβολή από τον ιό SARS-CoV-2. Το σύνδρομο αυτό χαρακτηρίζεται ως παρατεταμένη COVID-19 ή long COVID ή post COVID.
Μελέτη: Το ποσοστό των ασθενών που έχουν εμμένοντα συμπτώματα έως 2 έτη μετά την COVID-19
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής), Γιάννης Ντάνασης συνοψίζουν τα δεδομένα της πρόσφατης δημοσίευσης των C. Fernandez-de-Las-Peñas και συνεργατών στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση Journal of Infection.
Οι συγγραφείς πραγματοποίησαν μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση με σκοπό να διερευνήσουν τον επιπολασμό των συμπτωμάτων μετά την COVID-19 δύο έτη μετά τη μόλυνση από τον ιό SARS-CoV-2. Πραγματοποιήσαν αναζήτηση στις ηλεκτρονικές βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων PubMed, MEDLINE, CINAHL, EMBASE, Web of Science και στους διακομιστές προ-δημοσιεύσεων medRxiv/bioRxiv έως την 1η Οκτωβρίου 2023. Συμπεριλήφθηκαν μελέτες που ανέφεραν δεδομένα σχετικά με τα συμπτώματα μετά την COVID-19 δύο έτη μετά την αρχική νόσηση.
Από τις 742 μελέτες που εντοπίστηκαν, 12 πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης. Το συνολικό δείγμα των μελετών περιελάμβανε 7.912 αναρρώσαντες από COVID-19, εκ των οποίων το 51% ήταν γυναίκες, ενώ η μέση ηλικία ήταν τα 60 έτη.
Τα πιο συχνά συμπτώματα της long COVID
Τα συμπτώματα μετά από COVID-19 αξιολογήθηκαν 723 ημέρες μετά τη νόσηση. Τα πιο συχνά συμπτώματα μετά την COVID-19 δύο χρόνια μετά τη μόλυνση από SARS- CoV-2 ήταν:
- η καταβολή στο 28%,
- οι γνωσιακές διαταραχές στο 28%,
- ο πόνος στο 8%
- οι ψυχολογικές διαταραχές, όπως το άγχος στο 13%, η κατάθλιψη στο 18%, και τα προβλήματα ύπνου στο 21%, ήταν επίσης διαδεδομένα.
Ως συμπέρασμα, η συγκεκριμένη μετα-ανάλυση δείχνει ότι έως και το 30% των ασθενών μπορεί να έχουν εμμένοντα συμπτώματα ακόμα και 2 έτη μετά την COVID-19. Η καταβολή, οι γνωστικές διαταραχές, ο πόνος, οι ψυχολογικές διαταραχές και τα προβλήματα στον ύπνο ήταν τα πιο διαδεδομένα συμπτώματα μετά από COVID-19. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των μελετών θα πρέπει να αξιολογούνται κριτικά, καθώς μπορεί να συνυπάρχουν και άλλοι συγχυτικοί παράγοντες που να επιδρούν στην εμφάνιση εμμενόντων συμπτωμάτων μετά από COVID.
Όπως φαίνεται ανεξάρτητα των υποστελεχών που κυριαρχούν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και χώρες, η long COVID μπορεί να εκδηλώνεται με συμπτώματα από όλα τα συστήματα, πρόκειται δηλαδή για ένα πολυσυστηματικό νόσημα. Η ένταση των συμπτωμάτων και το ποσοστό εμφάνισής τους ποικίλλει ανάλογα με τον υπό μελέτη πληθυσμό (ηλικία, συννοσηρότητες) και τη βαρύτητα της νόσησης κατά την οξεία φάση.
Υπάρχει ειδική θεραπεία για την αντιμετώπιση του συνδρόμου long covid;
«Το σύνδρομο long ή post covid προστέθηκε σχεδόν επιτακτικά στις ιατρικές λίστες νοσημάτων, κυρίως μέσα από τα επίμονα συμπτώματα που ανέφεραν οι ίδιοι οι ασθενείς», αναφέρει, μιλώντας στο DailyPharmaNews , η Πνευμονολόγος Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας, εξηγώντας ότι για το συγκεκριμένο σύνδρομο δεν υπάρχει, μέχρι στιγμής, ειδική θεραπεία και ο στόχος των ιατρών είναι η θεραπευτική προσέγγιση των επιπλοκών της νόσου, ενώ παράλληλα αναφέρεται και στην ψυχολογική κατάσταση των ατόμων που βιώνουν τα συμπτώματα του συνδρόμου long ή post covid.
«Αν και όλοι έχουν να αναπαράγουν προσωπικές ιστορίες, κλινικές πορείες και έναν μοναδικό και εξατομικευμένο τύπο νόσησης, με τους περισσότερους επαγγελματίες υγείας να θεωρούν ότι η νόσηση θα έληγε οριστικά στην οξεία φάση, σε ορισμένα άτομα, ο ιός πυροδότησε μια παρατεταμένη δράση, με διατήρηση ακόμα και άτυπων κλινικών συμπτωμάτων, για αρκετούς μήνες μετά, με πλήρη διαταραχή της ποιότητας της ζωής. Συμπτώματα, όπως: ο βήχας και η δύσπνοια, η μειωμένη ικανότητα για άσκηση, η ανοσμία-αγευσία, το αίσθημα παλμών, το θωρακικό άλγος, η τριχόπτωση, οι αιμωδίες, οι διαταραχές του θυρεοειδή, η ακράτεια, η σεξουαλική δυσλειτουργία, το χρόνιο άλγος, καθώς και η παρατεταμένη δεκατική πυρετική κίνηση, είναι μερικά από τα πιο συνήθη χαρακτηριστικά που συνθέτουν το long ή post σύνδρομο. Για κάθε ασθένεια long ή post covid 19 που αφήνει επιπλοκές ή μη αναστρέψιμες βλάβες, η διαχείριση και το ιατρικό πλάνο είναι απαιτητικό, ίσως μακροχρόνιο και όχι πάντα εύκολο.
Για το συγκεκριμένο σύνδρομο δεν υπάρχει, μέχρι στιγμής, συγκεκριμένη θεραπεία και η κύρια στόχευση του αποτελούν η θεραπευτική προσέγγιση των επιπλοκών της νόσου ανά συστήματα και η μακρά παρακολούθηση αυτών». Η σημαντική επιβάρυνση για τους ασθενείς – ο ρόλος του ιατρού «Συνήθως, οι ασθενείς, πριν οριστικοποιηθεί η διάγνωση του συνδρόμου, πιθανά να έχουν ταλαιπωρηθεί με πολλαπλές ιατρικές εξετάσεις και επισκέψεις σε διάφορες ειδικότητες, αφού δεν υπάρχει συγκεκριμένη διαγνωστική εξέταση για την πρώιμη πιστοποίηση του.
Από την άλλη μεριά, ο επαγγελματίας υγείας βρίσκεται μπροστά σε έναν τεράστιο όγκο ανανεώσιμης πληροφορίας και διαρκούς ιατρικής ενημέρωσης. Όσο και διακαώς οι ασθενείς ή οι φροντιστές να επιθυμούν να θέσουν τα προσωπικά τους ερωτήματα, πιθανά ακόμα και τώρα δεν υπάρχουν όλα εκείνα τα απαραίτητα επιστημονικά και έγκυρα δεδομένα να λάβουν ολοκληρωμένες απαντήσεις. Δεν λείπουν οι φορές, που ο επαγγελματίας υγείας έχει να αντιμετωπίσει συναισθήματα φόβου και άγχους, απογοήτευσης, καθώς και φορτικές καταστάσεις θυμού ή απελπισίας απότοκες των εμμενόντων συμπτωμάτων. Για έναν ασθενή που παρέμεινε πιθανά νοσηλευόμενος ή έφτασε να διασωληνωθεί από τον ιό, ακόμα και η επαφή με τους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας δύναται να είναι επώδυνη και να αναδύει τραυματικές μνήμες. Ο ασθενής με σύνδρομο long post covid 19 οφείλει να εμπιστεύεται τον θεράποντα ο οποίος έχει δεσμευτεί να παρέχει με το μέγιστο ήθος και επιστημονική γνώση τις υπηρεσίες του.
Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι η ιατρική παραπληροφόρηση, η «ιατρική» του διαδικτύου αμφιβόλου αξιοπιστίας, η ανειλικρίνεια, η έλλειψη σεβασμού, ευγένειας, μη συμμόρφωσης και εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του θεράποντα επιφέρουν περισσότερη σύγχυση και άγχος παρά συνδράμουν στην επίλυση του προβλήματος. Ο θεράπων ιατρός, ο οποίος, πολλές φορές, αποτελεί μέρος μιας ολόκληρης διεπιστημονικής ομάδας, οφείλει να ενημερώνει λεπτομερώς για τα επόμενα βήματα και το πλάνο αντιμετώπισης του συνδρόμου και μέσω μιας αμοιβαίας αγαστής συνεργασίας να λαμβάνονται από κοινού με τον ασθενή οι τεκμηριωμένες αποφάσεις προς το όφελος του».
